Tuzla ve Pendik, İstanbul'un önemli sanayi ve tersane bölgelerindendir. Bu bölgelerde faaliyet gösteren fabrikalar, atölyeler ve şantiyelerde çalışan pek çok kişi için iş sağlığı ve güvenliği hayati önemdedir. Ne yazık ki iş kazaları gerçekleşebilmekte, bu durumda işçilerin ve yakınlarının hakları gündeme gelmektedir. Bu rehberde iş kazası sonrası izlenmesi gereken adımları, SGK sürecini ve tazminat haklarını genel hatlarıyla açıklıyoruz.
İş Kazası Nedir?
İş kazası, sigortalının iş yerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle, görevli olarak başka yere gönderilmesi sırasında veya işverence sağlanan servis aracıyla işe gidip gelirken meydana gelen ve bedence ya da ruhça zarara uğramasına yol açan olaydır. Bu tanım geniş olup, olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağı somut koşullara göre değerlendirilir.
Kaza Sonrası Yapılması Gerekenler
İş kazası meydana geldiğinde hızlı ve doğru hareket etmek, hem sağlık hem de hukuki süreç açısından önemlidir:
- Öncelikle sağlık: Yaralanan işçiye derhâl müdahale edilmeli, gerekirse acil sağlık hizmeti alınmalıdır. Sağlık kuruluşuna başvururken olayın bir iş kazası olduğu mutlaka belirtilmelidir.
- Kazanın bildirimi: İşveren, iş kazasını kanunda öngörülen süre içinde (kural olarak kazadan sonraki üç iş günü içinde) SGK'ya bildirmekle yükümlüdür. İşveren bildirmezse, işçi veya yakınları da bildirimde bulunabilir.
- Tutanak ve kolluk: İş yerinde kaza tutanağı düzenlenmesi, gerektiğinde kolluğa (polis/jandarma) haber verilmesi önemlidir.
- Delillerin korunması: Olay yerine ilişkin fotoğraflar, tanık bilgileri, kamera kayıtları ve iş güvenliği belgeleri ileride büyük önem taşıyabilir.
SGK Süreci
İş kazasının bildirilmesinin ardından SGK, olayı inceler ve iş kazası niteliğini değerlendirir. Bu süreçte:
- İşçinin tedavi giderleri kural olarak SGK tarafından karşılanır.
- Kaza nedeniyle çalışamadığı dönem için geçici iş göremezlik ödeneği gündeme gelebilir.
- Kalıcı bir maluliyet oluşması hâlinde, maluliyet oranına göre sürekli iş göremezlik geliri bağlanabilir.
- İşçinin hayatını kaybetmesi durumunda hak sahiplerine gelir bağlanması söz konusu olabilir.
SGK tarafından sağlanan bu haklar, işverene karşı açılabilecek tazminat davasından bağımsızdır.
İş Göremezlik ve Maddi-Manevi Tazminat
İş kazası sonrası işçinin uğradığı zararlar yalnızca SGK ödemeleriyle sınırlı olmayabilir. SGK'nın karşılamadığı zarar kalemleri için işverene karşı tazminat davası açılabilir.
Maddi Tazminat
Maddi tazminat kapsamında genellikle şu kalemler değerlendirilir:
- Çalışma gücü kaybından (iş göremezlik) doğan gelir kayıpları,
- Tedavi ve bakım giderlerinin SGK'ca karşılanmayan kısmı,
- İşçinin hayatını kaybetmesi hâlinde, destekten yoksun kalan yakınlarının destekten yoksun kalma tazminatı.
Maddi tazminat hesaplanırken maluliyet oranı, işçinin yaşı, ücreti ve kusur durumu gibi unsurlar dikkate alınır. Hesaplama genellikle bilirkişi raporuyla yapılır.
Manevi Tazminat
Manevi tazminat, kazanın işçide veya yakınlarında yol açtığı elem, acı ve üzüntünün kısmen giderilmesini amaçlar. Miktarı; olayın ağırlığı, tarafların durumu ve kusur oranı gibi ölçütlere göre hâkim tarafından takdir edilir.
İşverenin Sorumluluğu
İşveren, çalışanların sağlığını ve güvenliğini korumak için gerekli her türlü önlemi almakla yükümlüdür. Bu kapsamda:
- İş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin verilmesi,
- Koruyucu ekipmanların sağlanması,
- Risk değerlendirmesi yapılması,
- Makine ve ekipmanların bakımlı ve güvenli olması beklenir.
İşverenin bu yükümlülüklere aykırı davrandığı ve kazanın bu nedenle meydana geldiği belirlenirse, tazminat sorumluluğu doğar. Kusur değerlendirmesinde işçinin varsa kendi kusuru da dikkate alınabilir.
Gerekli Belgeler
İş kazası dosyalarında sıklıkla şu belge ve deliller önem taşır:
- SGK iş kazası bildirimi ve kaza tespit tutanağı,
- Hastane kayıtları, epikriz ve sağlık raporları,
- Maluliyet oranına ilişkin raporlar,
- İş yeri güvenlik belgeleri ve eğitim kayıtları,
- Tanık beyanları, fotoğraf ve kamera kayıtları,
- Ücret ve çalışma süresine ilişkin belgeler.
Dava Süreci ve Görevli Mahkeme
İşverene karşı açılan iş kazası kaynaklı tazminat davaları İş Mahkemesi'nde görülür. Tuzla, Pendik, Kartal ve Maltepe'de meydana gelen kazalara ilişkin davalar, Kartal Soğanlık'taki İstanbul Anadolu Adalet Sarayı bünyesindeki iş mahkemelerinde takip edilir. Dava sürecinde maluliyet ve kusur oranlarının belirlenmesi için bilirkişi incelemeleri yapılır; bu nedenle süreç dosyanın kapsamına göre uzayabilir.
Zamanaşımı
İş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat taleplerinde zamanaşımı süresi kural olarak on yıldır. Kaza aynı zamanda ceza gerektiren bir fiil oluşturuyorsa, daha uzun ceza zamanaşımı süreleri de gündeme gelebilir. Yine de delillerin zamanla kaybolabileceği göz önünde bulundurularak sürecin erken başlatılması yararlı olur.
İş Kazası Sonrası Sık Yapılan Hatalar
İş kazası geçiren işçilerin ve yakınlarının hak kaybı yaşamaması için bazı yaygın hatalardan kaçınması önemlidir:
- Olayı iş kazası olarak bildirmemek: Hastaneye başvururken olayın iş kazası olduğunun belirtilmemesi, sonraki süreçte kazanın niteliğinin tartışmalı hâle gelmesine yol açabilir.
- Baskı altında belge imzalamak: İşverenin yönlendirmesiyle, kazanın kendi kusurundan kaynaklandığını kabul eden ya da haklardan feragat içeren belgeler imzalamak ciddi hak kaybına neden olabilir.
- Delilleri korumamak: Olay yerine ilişkin fotoğraf, kamera kaydı ve tanık bilgilerinin zamanında toplanmaması, ileride kusur oranının belirlenmesini zorlaştırabilir.
- Tedavi ve rapor sürecini takip etmemek: Maluliyet oranının doğru belirlenmesi için tedavi sürecinin ve alınan sağlık raporlarının eksiksiz saklanması önem taşır.
Meslek Hastalığı da Kapsamda mı?
İş kazalarının yanı sıra, işin niteliğinden kaynaklanan ve zamanla ortaya çıkan meslek hastalıkları da benzer şekilde SGK ve tazminat süreçlerine konu olabilir. Tuzla ve Pendik gibi sanayi bölgelerinde, uzun süreli maruziyete bağlı rahatsızlıklar bu kapsamda değerlendirilebilir. Meslek hastalığının tespiti ve haklara etkisi, somut duruma göre ayrıca incelenir.
Kapanış
Beyazıt Hukuk Ofisi olarak Tuzla, Pendik, Kartal, Maltepe ve Anadolu Yakası'nda iş kazası ve tazminat hukuku alanında hukuki destek sunuyoruz. İş kazası sürecinize ve haklarınıza ilişkin sorularınız için ofisimizle iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Her iş kazası dosyası kendine özgü koşullar içerdiğinden, somut durumunuz için bir avukata başvurmanız önerilir.